Update: 18.02.2015

Misa ogniowa z głazów narzutowych
Kolumna Bismarcka w Toruniu

Planowanie budowy

Budowę Kolumny Bismarcka w Toruniu zainicjował były starosta (landrat) powiatu toruńskiego Friedrich von Schwerin w styczniu 1899. Wystosował on okólnik do wszystkich gmin powiatu toruńskiego z propozycją budowy Kolumny Bismarcka w kształcie piramidy w stolicy powiatu. Ideę tą poparł Georg Kersten, burmistrz Torunia.

Do budowy należało wykorzystać głazy narzutowe, które dostarczyć miały miasta z całego powiatu. Na ufundowanych kamieniach wyryte miały zostać na życzenie nazwy gmin lub posiadłości ziemskich.

Poproszono magistrat o udostępnienie placu pod budowę kolumny. Na miejsce budowy wybrano plac w zachodniej części Torunia, przed dawnym domem dziecka, w „Parku na Bydgoskim Przedmieściu” (w pobliżu zbiegu ul. Bydgoskiej i dzisiejszej ul. Przybyszewskiego).

Projektantem kolumny z misą ogniową został profesor Hugo Hartung z Charlottenburga (dzisiaj dzielnica Berlina). Był on również projektantem wieży kościoła ewangelickiego (obecnie jezuickiego) przy Rynku Staromiejskim oraz gmachu Starostwa Powiatowego (obecnie Urzędu Miejskiego) przy pl. Teatralnym.

Całkowity koszt budowy wyniósł 10.000 marek. Pieniądze pochodziły z fundacji okolicznych miejscowości (1000 marek), miasta Torunia, które wyłożyło 3.000 marek na herb Bismarcka, oraz powiatu toruńskiego, któremu udało się zebrać 6.000 marek.


Prace budowlane

Kamień węgielny pod budowę kolumny położono 21.06.1901.

Na 3-stopniowym, kwadratowym, niewielkim cokole wznosił się 12 m obelisk, który wieńczyła czworokątna, żeliwna misa ogniowa (dł. boku 1,70 m). Jej koszt wyniósł 1.500 marek. Do rozpalenia ognia używano szczap drewna nasączonych naftą. Wysokość płomienia osiągała 3-5 metrów. Czas spalania drewna wynosił ok. 2 godz.

Na trzonie kolumny przymocowano płaskorzeźbę Bismarcka z brązu rzeźbiarza Harro Magnussena z Berlina (1861 – 1908), twórcy wielu pomników i popiersi, w tym kilku poświęconych Bismarckowi.

Z tyłu kolumny przymocowana była tablica z brązu z inskrypcją:

„NA PAMIĄTKĘ KSIĘCIU BISMARCKOWI, MIASTO I POWIAT TORUŃ”

Wymieniono na niej również nazwy gmin i posiadłości ziemskich, które dostarczyły budulca.


Historia kolumny

Uroczystość odsłonięcia kolumny odbyła się 18.10.1901. Miasto Toruń przejęło pieczę nad budowlą i troczyło się o coroczne rozpalanie drewna w misie ogniowej i równoczesne oświetlenie otaczającego placu.

Od roku 1920, w wyniku Traktatu Wersalskiego, Toruń należał do Polski.

Po roku 1920 istniały plany przebudowy kolumny na pomnik Wolności. Realizacja projektu zatwierdzonego przez władze miasta (postać młodzieńca z mieczem, chroniącego orła) nie doszła jednak do skutku. Po wielu debatach kolumnę rozebrano w 1926 roku, ponieważ nawet po przebudowie przypominałby wcześniejszy niemiecki pomnik. Po wielu debatach pomnik rozebrano w roku 1926.

W roku 1993 nie było żadnych pozostałości po Kolumnie Bismarcka [Seele].


Linki (miejsce stania kolumny)

Google Maps

Google Earth


Źródła

- Seele, Sieglinde: Lexikon der Bismarck-Denkmäler, wyd. Imhof-Petersberg, 2005, str. 384/385
Seele, Sieglinde; Mannheim (archiwum Seele): BISMARCK-TURM von THORN / Westpr.
von Bismarck, Valentin: Bismarck-Feuersäulen u. Türme (niepublikowany manuskrypt); nr 54 "Bismarck-Feuersäule zu Thorn", 1900 - 1915, 1937 (w archiwum Burschenschaft Alemannia, Bonn)
Zeitschrift des Bismarck-Bundes (czasopismo związkowe): 5. rocznik 1907 (dodatek: „Die Bismarck-Feuersäule“)


Zdjęcia

- Jörg Bielefeld, Remscheid (historyczne widokówki)


Tłumaczenie na język polski – Marek Mosoń, Wrocław