Update: 17.10.2014

Kolumna w Karkonoszach
Wieża Bismarcka w Staniszowie

Chociaż w przypadku tej budowli nie chodzi ani o wieżę widokową, ani o kolumnę ogniową [kryteria dla wież Bismarcka, patrz FAQ], to jednak ze względu na swą konstrukcję oraz duże podobieństwo do projektu Wilhelma Kreisa ZMIERZCH BOGÓW ujęta została w katalogu wież Bismarcka.

Projektantem wieży został rzeźbiarz i architekt Alfred Daehmel z Jeleniej Góry, który był również twórcą Kolumny Bismarcka w Boguszowie-Gorcach.


Planowanie budowy

16.06.1895 wielbiciele Bismarcka wznieśli pomnik Bismarcka bez oficjalnego zezwolenia na Małym Szyszaku koło Jeleniej Góry. Wkrótce jednak zarządzono rozbiórkę pomnika. Na skutek tego książę Heinrich XXVIII Reuss zu Köstritz (1859-1924) obwieścił gotowość oddania do dyspozycji parceli pod budowę pomnika Bismarcka, znajdującej się na jego posiadłości w miejscowości Staniszów (oddalonej 6km od Jeleniej Góry).

W celu budowy pomnika Bismarcka w Staniszowie utworzono komitet budowy pod przewodnictwem radcy sądowego Seydela. Honorowe przewodnictwo powierzono księciu Heinrichowi.

Podczas posiedzenia komitetu, w czerwcu 1899, w drodze głosowania, w obecności księcia przyjęto na miejsce budowy wzgórze Witosza (484 m n.p.m.). Ustalono jednocześnie, że miejsce stania pomnika powinno być ciągle dostępne dla odwiedzających.

Na początku sierpnia 1899 na rzecz pomnika Bismarcka odbyło się śląskie wesele chłopskie w obecności pary następcy tronu von Meiningen, oraz księcia i księżnej Reuss zu Köstritz.

W czerwcu 1900 zlecono architektowi Alfredowi Daehmelowi z Jeleniej Góry wykonanie już wcześniej zaprojektowanego przez niego pomnika. Jego projekt w znacznym stopniu wzorowany był na modelu kolumny Bismarcka ZMIERZCH BOGÓW Wilhelma Kreisa.

25.06.1900 na szczycie Witoszy postawiono 13-metrowej wysokości sztangę, na której zawieszono czarno-czerwono-złotą flagę, aby odnaleźć dokładną lokalizację pomnika.

W sierpniu 1900 bez żadnych uroczystości położono kamień węgielny.

Całkowite koszty budowy w wysokości 9.000 marek zebrano w Kotlinie Jeleniogórskiej w formie darowizn.


Prace budowlane

Do budowy pomnika użyto porfiru wydobytego z północnego stoku Witoszy.

Daehmel sam sprawował funkcję zarówno kierownika budowy jak i budowniczego.

Uroczystość odsłonięcia zaplanowano pierwotnie na dzień 06.08.1901. Ze względu na zgon brytyjskiej księżnej Wiktorii (także małżonki cesarza Fryderyka III) w dniu 05.08.1901, uroczystości przesunięto po zakończeniu sześciotygodniowej żałoby, na sobotę 22.09.101.


Opis wieży

Wysoki na 14m pomnik przypominający swym wyglądem wieżę bez misy ogniowej posiada wysoki kwadratowy cokół, na którym wznoszą się cztery romańskie kolumny, ustawione blisko siebie, obramowane masywnym architrawem.

Głowica zakończona jest w formie piramidy i ozdobiona cesarską koroną o średnicy 0,50 m.

Na gzymsie frontowym wykuto napis BISMARCK (wysokość pozłacanych liter 0,80 m).


Historia wieży

Uroczystości związane z odsłonięciem pomnika (wieży) zaplanowano na 22.09.1901 godz. 16. Ładna jesienna pogoda umożliwiła wzięcie udziału w uroczystości licznie przybyłym gościom.

Przemówienie okolicznościowe wygłosił radca sprawiedliwości dr Avenarius. Książę Reuss powierzył pomnik opiece powiatowi wiejskiemu Jelenia Góra w Karkonoszach, którego reprezentował landrat von Küster.

Pomnik zachował się prawdopodobnie jeszcze do przełomu lat 50-tych i 60-tych.

Wieżę wysadzono przed kwietniem 1992. Zachował się jedynie jej cokół.


Linki

Google Maps

Google Earth

Galeria zdjęć


Źródła

- Seele, Sieglinde, Mannheim (Archiv Seele): BISMARCK-TURM von STONSDORF (Schlesien)
- Seele, Sieglinde: Lexikon der Bismarck-Denkmäler, wyd. Imhof, Petersberg, 2005, str. 372/373
- Czasopisma Związku Bismarcka; 7. rocznik, 1909 (nr 11/12, str. 184-187)
- von Bismarck, Valentin: Bismarck-Feuersäulen u. Türme (niepublikowany manuskrypt); nr 51 "Bismarck-Turm auf dem Prudelberg bei Stonsdorf i. Riesengebirge", 1900 - 1915, 1937 (Archiwum Burszostwa Alemannia, Bonn)
- Ehrhardt, Max: Bismarck im Denkmal des In- und Auslandes, Thüringische Verlags-Anstalt Eisenach-Leipzig, 1903, nr 104a: "Die Bismarck-Säule auf dem Prudelberg bei Stonsdorf i. Riesengeb.“


Tłumaczenie na język polski – Marek Mosoń , Wrocław