Update: 07.04.2013

Izba pamięci ku czci Bismarcka i okna ze szkła
Wieża Bismarcka na „Wielkiej Sowie”

Planowanie budowy

Budowę tej wieży Bismarcka na „Wielkiej Sowie” (1015 m n.p.m.) w Górach Sowich zainicjowała Federacja Towarzystw Górskich na Sowie w roku 1904, na terenie należącym do hrabiego Seidlitz–Sandreckiego, odległym 13 km od Dzierżoniowa.

W 1885 roku postawiono tu drewnianą wieżę widokową z czterema pomostami na różnych poziomach. U jej stóp stał bufet. Wieża przetrwała zaledwie do 1904 roku. Właśnie na jej miejscu miała stanąć nowa, tym razem masywna wieża ku czci kanclerza Bismarcka.

Federacja Towarzystw Górskich z własnych środków przeznaczyła na budowę wieży 4.300 marek. Całkowite koszty związane z budową oszacowano na 15.000 – 17.000 marek.

Wieżę Bismarcka zaprojektował architekt Henning. Pierwszy projekt ze względu na wysokie koszty budowy został do 01.11.1904 przez niego zmieniony. Henning zaprojektował wieżę smukłą o niewielkiej grubości muru. Zrezygnował też z drugich schodów zewnętrznych po lewej stronie od wejścia głównego, które miały być jakby lustrzanym odbiciem schodów znajdujących się po stronie prawej.

Pod przewodnictwem powiatowego inspektora szkolnego Richarda Tamma, powołano do życia Komitet Budowy Wieży Bismarcka na Wielkiej Sowie. Z początkiem roku 1905 Tamm wymagał kupna świadectw udziału o wartości 50 fenigów.

Podczas posiedzenia komitetu w Dzierżoniowie (01.04.1905) powzięto ostateczną decyzję o budowie wieży. Budowę powierzono firmie Bastänier & George z Lipska. Za dzień uroczystego otwarcia wieży rozważano datę 02.09.1905.

Budowa wieży sfinansowana miała być ze zbiórek pieniężnych w Dzierżoniowie i okolicy. Do 1907 zdołano zebrać 18.218 Marek.


Prace budowlane

Pod koniec czerwca 1905 rozpoczęto przygotowania do budowy. Kamień węgielny położono 01.07.1905.

Prace budowlane wykonała firma Bastänier & George z Lipska. Do budowy użyto betonu cementowego.

Złe warunki atmosferyczne opóźniały prace budowlane, dlatego też uroczystości związane z otwarciem wieży przesunięto na wiosnę 1906.

Na początku 1906 prace były już na ukończeniu. Za datę otwarcia wieży przyjęto wówczas maj 1906.


Opis wieży (za czasu inauguracji)

Wysoka na 25 m wieża widokowa z instalacją ogniową wzniesiona została w formie okrągłej budowli. Jej średnica u podstawy wynosi 8m.

Do wejścia głównego po stronie południowej prowadzi 6 stopni schodów ze spocznikiem. Przez portal główny wchodzi się do 5-metrowej izby pamięci z łukowatym sklepieniem.

W izbie pamięci postawiono popiersie Bismarcka, wysokie na 90 cm, wykonane przez Harro Magnussena (1861 – 1908) w galwanoplastycznym zakładzie tworzyw sztucznych w Geislingen w Wirtembergii. W pomieszczeniu tym znajdowały się również trzy okna z witrażami przedstawiającymi motyw z życia Bismarcka. Jedno z okien znajdowało się bezpośrednio nad drzwiami, dwa pozostałe po ich prawej i lewej stronie.

Ze spocznika przed wejściem głównym po prawej stronie, lewoskrętnymi, 14-stopniowymi schodami zewnętrznymi z kamienną balustradą, okalającymi częściowo cokół, można dostać się do schodów wewnętrznych, prowadzących na platformę widokową.

Przed wejściem do małej hali znajduje się mały stopień. Drzwi po stronie południowej prowadzą do okna balkonowego z balustradą (powyżej wejścia do izby pamięci).

Następne 20 stopni schodów prowadzi na pierwszy spocznik z trzema wąskimi otworami okiennymi na tej samej wysokości (strona płd. wsch. i płn.). Czwarty otwór okienny tej samej wielkości po stronie zachodniej znajduje się nieco wyżej.

Kolejne 32 stopnie prowadzi na drugi spocznik z ośmioma wąskimi otworami okiennymi naokoło. Następne 42 stopnie metalowych krętych schodów prowadzą na górną platformę widokową budowli.

Górna platforma widokowa budowli posiada średnicę 4,50 m. „Ogień wieży” pochodzi z zainstalowanego tutaj reflektora acetylenowego.


Historia wieży

24.05.1906 (dzień Wniebowstąpienia) w promieniach słonecznych, w obecności gubernatora barona von Richthofena, hrabiego Seidlitz-Sandrezckiego i przedstawicieli różnych władz, odbyło się uroczyste otwarcie wieży. Plac wokół wieży, który wypełniły tysiące gości, przyozdobiono girlandami i chorągwiami. Po wygłoszeniu okolicznościowych przemówień i muzycznym recitalu, odbyło się przekazanie wieży przez pana Georga (firma Bastänier & George). Okolicznościowe przemówienie wygłosił inspektor szkolny Richard Tamm, dziękując jednocześnie wszystkim darczyńcom.

W pierwszym roku otwarcia wieży sprzedano 21.000 biletów wstępu.

06.08.1910 we wnętrzu wieży umieszczono tablicę z brązu z inskrypcją upamiętniającą zmarłego 21.05.1909 Richarda Tamma o treści:

"Schulrat Richard Tamm, Vorsitzender des Verbandes der Gebirgsvereine an der Eule,
gest. den 21. Mai 1909. Rastlos warst Du bemüht, zum Bau die Steine zu tragen,
Deiner am fertigen Bauwerk drum ehrend gedacht. Sommer 1910"

W języku polskim brzmi to mniej więcej:

"Inspektor szkolny Richard Tamm, przewodniczący Federacji Towarzystw Górskich na Sowie, zm. 21. maja 1909. Niestrudzenie troszczyłeś się o noszenie kamieni na budowę. Przy ukończonej budowli, dla uczczenia Twej pamięci. Lato 1910"

W roku 1913 na polecenie Narodowej Obrony Kraju postanowiono urządzić na wieży stację trygonometryczną. W tym celu na dwóch granitowych kolumnach głowicy wieży zamocować trzeba było żelazną konstrukcję.

Pierwszy remont wieży nastąpił w roku 1939.

Po 1945 roku wieżę oficjalnie przemianowano na wieżę gen. Władysława Sikorskiego (Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych i premier Rządu na Uchodźstwie podczas II wojny światowej), następnie (w 1980r.) na wieżę dr Mieczysława Orłowicza (aktywnego działacza PTTK). Jednak obie nazwy nie przyjęły się.

W maju 1992 wymagająca pilnego remontu wieża używana była przez radioamatorów.

W roku 1999 Stowarzyszenie Wielka Sowa przeprowadziło badania pod względem stanu technicznego obiektu. Stwierdzono, że należy wyremontować pęknięcia fasady.

Na początku czerwca 2006 zakończono remont wieży za ponad 510.000 zł. Gruntowny remont sfinansowany został ze środków Unii Europejskiej, subwencji okolicznych miejscowości oraz darowizn od stowarzyszeń i ludności.

Wyremontowana budowla jest regularnie otwierana od sezonu letniego 2006.

W roku 2011 na elewacji wieży pokazały się już pierwsze szkody, spowodowane warunkami atmosferycznymi.


Termin otwarcia

Codziennie w okresie od 01. maja do 31. października, tylko przy dobrej pogodzie.

Wstęp: dorośli 4 zł., młodzież (do lat 19) 2 zł., dzieci do lat 6 wstęp wolny (pod opieką osoby dorosłej).

http://pieszyce.pl/index.php?s=subsite&id=492


Linki

Google Maps

Google Earth

Galeria zdjęć wieży

Galeria zdjęć wieży polecana przez Marka Mosonia

Wielka Sowa – galeria zdjęć

Remont wieży - 2005

Uroczystość otwarcia wieży - 2006


Zdjęcia

- Agata Sałek, Świdwin (czerwiec 2011)
- Marek Mosoń, Wrocław (listopad 2003, maj 2006)
- Jörg Bielefeld, Remscheid (sierpień 2001, maj 2006)


Quellen

- Seele, Sieglinde, Mannheim (archiwum prywatne Seele): BISMARCK-TURM auf der HOHEN EULE/Schlesien
- Seele, Sieglinde: Lexikon der Bismarck-Denkmäler, wyd. Imhof, Petersberg, 2005, str. 327
- von Bismarck, Valentin: Bismarck-Feuersäulen u. Türme (niepublikowany manuskrypt); nr 125 "Bismarck-Turm auf der Hohen Eule/Eulen-Gebirge", 1900 - 1915, 1937 (Archiwum Burszostwa Alemannia, Bonn)
- Czasopisma Zwiazku Bismarcka: 2. rocznik, 1904 (nr 11/12, str. 10); 3. rocznik, 1905 (nr 2, str. 5; nr 5, str. 6, nr. 8, str. 9; nr 11, str. 10); 4. rocznik, 1906 (nr 1, str. 12; nr 4, str. 59; nr 7/8, str. 111); 7. rocznik, 1909 (nr 11/12, str. 184-187); 8. rocznik, 1910 (nr 10/11, str. 176); 9. rocznik, 1911 (nr 10, str. 187); 11. rocznik, 1913 (nr 6/7, str. 101)


Tłumaczenie na język polski – Marek Mosoń, Wrocław