Update: 02.03.2013

Niewiele lat dla Bismarcka
Wieża Bismarcka w Raciborzu

Planowanie budowy

Budowę tej wieży Bismarcka zainicjował 01.04.1911 rządowy budowniczy Albach.

Spośród przewodniczących większych związków oraz kilku obywateli Raciborza w dniu 08.06.1911 utworzył się komitet roboczy. Dodatkowy komitet honorowy powstał na bazie czołowych przedstawicieli władz miasta i powiatu raciborskiego, m.in. z księciem Karolem Lichnowskym (Karl Maxem) i hrabią von Pückler-Burghaus.

Pierwsza odezwa do zbiórki funduszy ukazała się łamach „Oberschlesischer Anzeiger” w dniu 30.06.1911. Pierwotny plan otwarcia Wieży Bismarcka przesunięto z 01.04.1915 na rok 1913 (rok pamięci wojen wyzwoleńczych) z powodu zebrania znacznej sumy pieniędzy.

Do końca 1912 zebrano łącznie w formie darowizny 15.000 marek. Z wielu nadesłanych projektów komitet roboczy jednogłośnie wybrał do realizacji projekt stworzony przez radnego miejskiego i budowniczego Georga Lüthge i architekta Bruno Woltera.

Na miejsce budowy wieży wybrano wzgórze pomiędzy Lukasyną (obecnie Dębiczem) a Brzeziem, położone na prawym Brzegu Odry, 3 km na wschód od Raciborza.

Całkowite koszty budowy wyniosły około 18.000 marek i sfinansowane zostały w całości z datków.


Prace budowlane

Kamień węgielny położono 30.08.1812 bez specjalnej uroczystości, tylko w obecności przewodniczącego komitetu roboczego i obu architektów.

Wykonanie prac podjęła się firma budowlana Georga Lüthge z Raciborza po cenie kosztów własnych.

Jako materiał budowlany wykorzystano cegłę, zaś na elewację zewnętrzną (oblicowanie) śląski granit.


Opis wieży

Wysoka na 18 metrów wieża widokowa z instalacja ogniową miała kwadratowy rzut poziomy o wymiarach 7 m x 7 m.

Na jednostopniowej podwalinie wznosił się 6-metrowy kwadratowy cokół. Blisko siedmiometrowy trzon wieży posiadał wzmocnione narożniki i półokrągłe, wystające części środkowe. Budowlę ukoronowano architrawem i jednostopniową nadbudówką z misą ogniową, jako górnym zwieńczeniem.

Nad wejściem do wieży przymocowano duży napis "BISMARCK". Na zaokrągleniu trzonu wieży od strony wejścia przytwierdzono w zagłębieniu płaskorzeźbę orła pruskiego z tarczą na piersi.

Wewnętrzne schody prowadziły na platformę widokową z misą ogniową.

Poprzez wysunięte do przodu wejście z czterema stopniami wchodziło się do dolnej części wieży, gdzie urządzono izbę pamięci ku czci Bismarcka.

Do izby pamięci dochodziło światło zewnętrzne poprzez trzy równoległe okna po bokach (prócz strony wejściowej, o oknie na ścianie tylnej nie wiadomo). Na zaokrągleniach trzonu wieży poniżej architrawu umieszczono, po przynajmniej dwóch stronach, dwa równoległe okna.

W kwadratowej misie ogniowej z kutego żelaza, spoczywającej na czterech kamiennych nogach, w określonych dniach rozpalano ogień przy użyciu smoły.


Historia wieży

W dniu 18.10.1913 (rocznica Bitwy Narodów pod Lipskiem), w obecności 40 związków i 3.000 osób, odbyła się uroczystość otwarcia wieży. Wśród honorowych gości obecni byli m.in.: prezydent regencji Schwerin, gen. von Paczensky z Wrocławia jako przedstawiciel Związku Marchii Wschodniej, nadburmistrz Bernet oraz naczelnik dyrekcji kolei Steinbiß z Katowic. W dniu otwarcia położono kamień wieńczący.

Rządowy budowniczy Albach wygłosił okolicznościowe przemówienie i odczytał dokument, podpisany przez księcia Wiktora II Amadeusza von Ratibor w imieniu komitetu honorowego, oraz przez rządowego budowniczego Albacha w imieniu komitetu roboczego. Następnie dokument umieszczono pod kamieniem wieńczącym.

W dniu otwarcia budowla przeszła na własność Gminy Racibórz. Nadburmistrz Bernet wygłosił w imieniu gminy mowę dziękczynną.

Miejski Zarząd Zieleni założył park wokół budowli.

Po I. wojnie światowej wejście na teren parku z Wieżą Bismarcka możliwy był jedynie za okazaniem paszportu lub karty cyrkulacyjnej.

W wyniku trzeciego powstania śląskiego i przeprowadzonego plebiscytu Wieża Bismarcka znalazła się od 1922 roku na terytorium Polski. Już 03.05.1923 wieżę przemianowano na Wieżę Wolności.

W połowie lat 20-tych Związek Powstańców Śląskich zaproponował zmianę nazwy wieży na pomnik Bolesława Chrobrego. Otwarcie wieży-pomnika nastąpiło w listopadzie 1926. Na parterze urządzono kaplicę (Kaplica św. Stanisława Kostki).

Na wieży zawieszono tablicę z popiersiem króla, polskiego orła i napis:

„BOLESŁAWOWI CHROBREMU LUD PIASTOWSKI”

W dniu 10.11.1933 wieżę wysadzono. Ruiny wysadzonej budowli rozebrano w styczniu 1934 roku.

Fundament wieży był jeszcze widoczny w marcu 2004. Na małym obszarze leśnym w obrębie miejscowości Dębicz, pomiędzy dwiema, prawie równolegle biegnącymi ulicami Wiatrakową a Brzeską, znajduje się wzniesienie o wysokości 223 m n. p. m. Na tym wzniesieniu, na skrzyżowaniu dwóch leśnych dróg, w pobliżu nieczynnej dziś już garbarni, można znaleźć jego resztki.


Linki (miejsce stania wieży)

Google Maps

Google Earth


Źródła

- Seele, Sieglinde: Lexikon der Bismarck-Denkmäler, wyd. Imhof-Verlag Petersberg, 2005, str. 324/325
Seele, Sieglinde; Mannheim (archiwum Seele): BISMARCK-TURM von RATIBOR / Schlesien
von Bismarck, Valentin: Bismarck-Feuersäulen u. Türme (niepublikowany manuskrypt); nr 139 "Bismarck-Feuersäule zu Ratibor", 1900 - 1915, 1937 (w Archiwum Burschenschaft Alemannia, Bonn)
Hyckel, Georg: „Der Bismarckturm“ w: Ratiborer Heimatbrief aus der Patenstadt Leverkusen, Bożenarodzenie 1952, str 7/8
Zeitschrift des Bismarck-Bundes (czasopismo związkowe): 9. rocznik 1911 (nr 9, str. 168); 11. rocznik 1913 (nr 2, str 25; nr 11/12, str. 25)
Schlesische Chronik: 7. rocznik 1913, „Der Bismarckturm bei Ratibor, str 345/346


Zdjęcia

- Jörg Bielefeld, Remscheid (widokówki historyczne)


Tłumaczenie na język polski – Marek Mosoń, Wrocław