Update: 20.11.2015

Przebudowa po dwudziestu latach
Wieża Bismarcka w Ostródzie

Planowanie budowy

Zarząd Związku Poległych Bojowników zainicjował budowę Wieży Bismarcka w Ostródzie (wówczas Prusy Wschodnie) w roku 1899.

Starosta oraz burmistrz Ostródy przyłączyli się do tej inicjatywy. Na miejsce budowy wybrano ostródzki park miejski, bezpośrednio przy północnym brzegu Jeziora Drwęckiego.

Projekt wieży wykonał architekt budowlany Gruhl z Ostródy.

Koszty budowy wyniosły ok. 18.000 marek. Pieniądze zebrano w formie darowizny (prócz części materiałów budowlanych, które dostarczono nieodpłatnie).


Prace budowlane

Prace budowlane przy Wieży Bismarcka w Ostródzie rozpoczęły się w roku 1901. Kamień węgielny położono 01.04.1901.

Kierownictwo budowy przejął radca budowlany Gruhl. Wykonawcą prac budowlanych był mistrz budowlany C. Podoll.

Za materiał budowlany posłużyły nieociosane granitowe bloki. Przylegający hall wejściowy wybudowano w formie budynku z surowej cegły.


Opis wieży (podczas inauguracji otwarcia)

Wysoka na 21 wieża widokowa z możliwością rozpalania ognia posiada cokół w kształcie płasko zakończonej piramidy, na którym wznosi się okrągła wieża. Z boku przylega ceglany hall wejściowy.

Wysoka na 4 m, zwężająca się lekko do góry, podwalina posiada podstawę 6,50 m x 6,50 m. Cztery narożniki zaakcentowane zostały małymi wieżyczkami pokrytymi miedzianym, spiczastym daszkiem z kulą.

Na podwalinie wznosi się okrągła wieża (średnica wewnętrzna 4,00 m) z instalacją ogniową.

Przez przylegający do wieży od strony wschodniej ceglany hall wejściowy (6,00 m x 5,50 m x 4,00 m) z szerokimi półkolistymi otworami można się dostać do drewnianych schodów wewnętrznych, które przez 3 piętra prowadzą do platformy widokowej.

Na pierwszym piętrze znajduje się wyjście na okolony kamienną balustradą płaski dach hallu wejściowego (przybudówka). Na drugim piętrze możliwe jest wyjście na balkony od strony południowej i zachodniej. Trzecie piętro sprawuje funkcję właściwej platformy widokowej, krużganku o szer. 0,80 m. Stąd żelazną drabiną po stronie zach. możliwe jest wejście do misy ogniowej z betonu.

Do rozpalania ognia służą szczapy drewna oraz płynna smoła i nafta.

Na południowej ścianie podwaliny (od strony jeziora) znajduje się 1-metrowa płaskorzeźba Bismarcka z brązu piaskowcu. Na balkonach i ścianach szczytowych wieżyczek, jak również nad wyjściem na platformę widokową umieszczono różne formy liści koniczyny.


Zmiany po przebudowie w roku 1923 lub 1925

Hall wejściowy wieży kompletnie usunięto, a na murze fundamentowym wybudowano za to pergolę. Duże balkony na wieży zostały wyburzone, także otwór wyjściowy po stronie zachodniej został zlikwidowany. Półkolisty otwór wyjściowy po stronie południowej został zmniejszony i otrzymał formę prostokątną. Nowe balkony nie były już tak głębokie, dlatego też wyjście na nie było już nie możliwe (tylko widok). Platforma otrzymała metalową balustradę.

Spiczaste daszki miedziane na narożnikach cokołu zostały usunięte i zastąpione odłamkami skalnymi.

Wyjście z okrągłej wieży zostało kompletnie przebudowane. Głowicę wieży wieńczy od teraz nadbudówka z dużą, okrągłą misą ogniową. Spróchniałe schody drewniane wymieniono na nowe.


Historia wieży

Uroczyste otwarcie, pierwszej w Prusach Wschodnich, Wieży Bismarcka odbyło się 01.04.1902. Okolicznościowe przemówienie wygłosił landrat Gustaw Adametz.

Wieża Bismarcka stała się własnością miasta Ostróda.

Palenie ognia na wieży odbywało się każdorazowo w dniu 01. kwietnia (urodziny Bismarcka) oraz każdorazowo w dniu przesilenia letniego, wieczorem, około godz. 23:00. Przynajmniej do roku 1905 ogień na wieży rozpalano w dniu 01. kwietnia.

Pierwsze doświadczenia z paleniem ognia były niezadowalające, dlatego też w późniejszym okresie do tego celu stosowano także wióry i chrust.

09.08.1903 oraz 21.08.1904 Związek Marchii Wschodniej zorganizował przy Wieży Bismarcka festyny.

W roku 1906 zostało zdewastowane otoczenie wieży. Uszkodzono lub połamano ok. 30 brzóz i innych drzew.

Około 1923 wieża została przebudowana (usunięto m.in. dobudówkę, wymieniono schody, zburzono krenelaże i balkony). Plany przebudowy pochodziły od miejskiego budowniczego Otto Fessera. Wymieniono również misę ogniową.

Obok Wieży Bismarcka prowadzono restaurację, którą przebudował Kurt Dombrowski. Od roku 1937 restaurację prowadził pan Matzko.

Misę ogniową oraz płaskorzeźbę Bismarcka usunięto przed rokiem 1975. Do wieży przymocowano drewniany takielunek dla bluszczu.

W roku 1989 budowla była czynna dla odwiedzających.

W roku 1993 wieżę wyremontowano. Brak było misy ogniowej i medalionu Bismarcka [Seele]. Brakowało też pergoli, po stronie wschodniej dobudowano taras o wymiarach 5 m x 6 m, na który prowadziły 3 stopnie. Na południowo-wschodnim narożniku znajdował się wyryty w granitowym bloku napis:

(tłumaczenie)

Wybudowana
1902
C. Podoll

Teren wokół wieży w październiku 2015 był ogrodzony. Przyległa restauracja zburzona została pomiędzy lipcem 2010 a październikiem 2015.

Budowla z zewnątrz była w dobrym stanie.


Linki (miejsce stania)

Google Maps

Google Earth


Źródła

- Seele, Sieglinde: Lexikon der Bismarck-Denkmäler, wyd. Imhof-Petersberg, 2005, str. 304
Seele, Sieglinde; Mannheim (archiwum Seele): BISMARCK-TURM von OSTERODE / Ostpreußen
von Bismarck, Valentin: Bismarck-Feuersäulen u. Türme (niepublikowany manuskrypt); nr 61 "Bismarck-Feuersäule zu Osterode-Ostpr.", 1900 - 1915, 1937 (w  Archiwum Burschenschaft Alemannia, Bonn)
Zeitschrift des Bismarck-Bundes (czasopismo związkowe): 1. rocznik 1903 (nr 5, str. 9); 2. rocznik 1904 (nr 11/12, str. 10); 4. rocznik 1906 (nr 4, str. 61)
Ehrhardt, Max: Bismarck im Denkmal des In- und Auslandes, Thüringische Verlags-Anstalt Eisenach-Lipsk, 1903, nr 80a "Der Bismarck-Turm zu Osterode i. Ostpr.“


Zdjęcia

- Jörg Bielefeld, Remscheid (motywy historyczne)
- Joachim Schulz (zdjęcia, maj 1999)
- Ralph Männchen, Drezno (październik 2015)


Tłumaczenie na język polski – Marek Mosoń, Wrocław