Update: 07.04.2013

Wieża Bismarcka w Trójkącie Trzech Cesarzy
Wieża Bismarcka w Mysłowicach

Uwagi wstępne

Wieża Bismarcka w Mysłowicach należała do 47 klasycznych Kolumn Bismarcka wg projektu „Zmierzch Bogów” architekta Wilhelma Kreisa. Niezwykłym w historii budowy wieży jest to, że propozycja budowy nie wyszła z prywatnej inicjatywy. Planowaniem, finansowaniem i budową wieży zajęła się Rada Powiatu w Katowicach (Okręg Katowice).


Planowanie budowy

Okręg Katowice zaproponował budowę Kolumny Bismarcka w Trójkącie Trzech Cesarzy (Niemcy, Austro-Węgry i Rosja) w Mysłowicach już w październiku 1902.

Jednakże dopiero 19.03.1904 Rada Powiatu Okręgu Katowickiego postanowiła wybudować pomnik. W tamtym czasie nie było jeszcze wiadomo, czy pomnik Bismarcka wzniesiony ma zostać w formie posągu, czy jako Kolumna Bismarcka. W końcu zdecydowano się na budowę Wieży Bismarcka.

Do realizacji wybrano, nagrodzony przez niemieckich studentów pierwszą nagrodą, projekt architekta Wilhelma Kreisa „Zmierzch Bogów”. Plan budowy pod koniec 1906 był gotowy i zatwierdzony przez radę powiatową. Klasyczny projekt został nieznacznie zmieniony przez architekta Zillmanna z Charlottenburga koło Berlina.

Na miejsce budowy wybrano 35-metrowe wzgórze w Trójkącie Trzech Cesarzy, ok. 2 km na południe od Mysłowic, na prawym brzegu granicznej rzeki Przemsza.

Koszty budowy w wysokości ok. 70.000 marek poniosła Komunalna Kasa Powiatowa.


Prace budowlane

Kamień węgielny położono 08.05.1907 bez specjalnych uroczystości.

Do budowy cokołu i tarasu użyto strzegomskiego granitu a do zasadniczej wieży piaskowca z okolic Nowej Rudy.

Głównymi wykonawcami byli budowniczowie Louis Dame z Katowic i A. Krawczyk z Mysłowic.

Prace rzeźbiarskie wykonał Gustaw Lind z Berlina.


Opis wieży

Wysoka na 22 metry wieża widokowa z instalacja ogniową miała podstawę kwadratu.

Za bazę wieży posłużył 3-stopniowy kwadratowy podest.

Na środku podestu wznosił się kwadratowy cokół o dł. krawędzi 9,40 m.

Zewnętrzne schody, z 15 stopniami po stronie północnej, prowadziły do wejścia powyżej trójstopniowej podwaliny.

Stąd można było wejść do pomieszczenia ozdobionego 75-centymetrowym medalionem Bismarcka z brązu.

Cztery krawędzie trzonu składały się z typowych dla projektu „Zmierzch Bogów” trzy czwarte kolumn, połączonych architrawem, nad którym znajdowała się trójstopniowa nadbudowa.

Jedyną ozdobą wieży był cesarski orzeł, zawieszony na fasadzie, w połowie wysokości budowli, wykonany przez Gustawa Linda z Berlina.

Na platformę widokową, na której zamocowano 12 mis ogniowych, prowadziły schody wewnętrzne.


Historia wieży

Uroczyste otwarcie wieży nastąpiło 20.10.1907. Inauguracja odbyła się w obecności licznie przybyłych mieszkańców Górnego Śląska oraz przygranicznych mieszkańców Austrii i Rosji. Okolicznościowe przemówienia wygłosili landrat Gerlach oraz tajny radca Uthmann. O godz. 18:00 na wieży po raz pierwszy rozpalono ogień.

Budowla była własnością Okręgu Katowice.

Kolumna Bismarcka została bardzo dobrze przyjęta przez ludność. W okresie od 01.01.1909 do 31.01.1910 na wieżę weszło 10.020 osób.

W wyniku trzeciego powstania śląskiego i plebiscytu wieża w 1922 roku znalazła się na terytorium Polski. Wieżę Bismarcka przemianowano na Wieżę Wolności i ozdobiono płaskorzeźbą Tadeusza Kościuszki i popiersiem marszałka Józefa Piłsudskiego.

Poprzez wandalizm wieża zaczęła popadać w ruinę.

21.08.1933 z inicjatywy wojewody, Michała Grażyńskiego, rozpoczęto rozbiórkę wieży, która trwała przynajmniej do roku 1938. Kamienie wykorzystano do budowy katowickiej Katedry.

Krótko po II wojnie światowej można było jeszcze znaleźć wiele kamieni po wieży. W roku 2006 widoczny był jeszcze zarys budowli. Duży, pojedynczy kamień przypominał o byłej Wieży Bismarcka.


Linki (miejsce stania)

Google Maps

Google Earth


Źródła

- Seele, Sieglinde: Lexikon der Bismarck-Denkmäler, wyd. Imhof-Petersberg, 2005, str. 282
Seele, Sieglinde; Mannheim (archiwum Seele): BISMARCK-SÄULE von MYSLOWITZ / Schlesien
von Bismarck, Valentin: Bismarck-Feuersäulen u. Türme (niepublikowany manuskrypt); nr 145 "Bismarck-Feuersäule an der Dreikaiserreichs-Ecke bei Myslowitz", 1900 - 1915, 1937 (w archiwum Burschenschaft Alemannia, Bonn)
Zeitschrift des Bismarck-Bundes (czasopismo związkowe): 1. rocznik 1903 (nr 2, str. 2/3); 2. rocznik 1904 (nr 6, str. 2), 5. rocznik 1907 (nr 3, str. 43; nr 7/8, str. 102; nr 12, str. 214); 7. rocznik 1909 (nr 11/12, str. 184-187); 8. rocznik 1910 (nr 4, str. 62), 11. rocznik 1913 (nr 1, str. 12)
Hofmann, Andreas R. / Wendland, Anna Veronika: Stadt und Öffentlichkeit in Ostmitteleuropa 1900-1939, Franz-Steiner, wyd. Stuttgart, 2002, str. 59


Zdjęcia

- Maciej Tylec, Myslowitz (historyczna fotografia)
- Jörg Bielefeld, Remscheid (historyczne widokówki)


Tłumaczenie na język polski – Marek Mosoń, Wrocław