Update: 07.02.2013

Głazy narzutowe z wielu gmin
Wieża Bismarcka w Międzyrzeczu

Planowanie budowy

Z inicjatywą budowy tej Wieży Bismarcka wyszedł starosta dr Max Kley, podczas obchodów ku czci Bismarcka, w dniu 01.04.1905. Już czasie tych uroczystości przeprowadzono pierwszą zbiórkę pieniędzy na planowaną budowlę.

W krótkim czasie powołano komitet, który miał się zająć budową Wieży Bismarcka w Międzyrzeczu.

Pod koniec lutego 1906 międzyrzeckie gimnazjum zorganizowało wieczornicę na rzecz budowy Wieży Bismarcka.

Naczelny prezydent prowincji poznańskiej zatwierdził w listopadzie 1911 przeprowadzenie zbiórki pieniędzy na budowę Wieży Bismarcka wśród mieszkańców Zbąszynia, Pszczewa, Brójec, Międzyrzecza i Trzciela.

Do roku 1913, osiem lat od czasu rozpoczęcia zbiórki pieniędzy, zebrano 12.000 marek, które miały pokryć koszty budowy wieży.

Na miejsce budowy wybrano wzgórze, ok. 4 km na południowy zachód od centrum miasta Międzyrzecz.

01.06.1913 dokonano uroczystego położenia kamienia węgielnego. Przewodniczący komitetu, landrat Kley polecił zamurować w kamieniu węgielnym miedziane puzderko (zawartość: akt erekcyjny, trzy sztuki międzyrzeckiej Gazety Powiatowej z historią Wieży Bismarcka).

Całkowite koszty budowy wyniosły 14.000 marek.


Prace budowlane

Pochodzący z Berlina architekt Otto Rüger zaprojektował wieżę widokową z misą ogniową. Jej budowę powierzono budowniczemu Nuske z Międzyrzecza (murarstwo, ciesielstwo, tartak).

Do budowy użyto reńskich kamieni bazaltowych i cegły klinkierowej.


Opis wieży

Wysoka na 15,50 m wieża widokowa z możliwością wzniecenia ognia, postawiona została na usypanym kopcu, na wzgórzu (77 m n.p.m.) w pobliżu kąpieliska nad jeziorem Nietopersko, naprzeciwko kolonii Seifferta (dzisiaj w miejscu dawnej kolonii znajduje się pętla B obwodnicy Międzyrzecza).

Okrągły cokół o średnicy ok. 7 m oblicowano cegłą klinkierową.

Na ok. 1 m wysokości cofnięto cokół na ok. 0,50 m i połączono z kanciastym obramowaniem wejścia (wys. ok. 2,50 m).

Na wysokości ok. 4 m zaokrąglenie cokołu zostało mocno zwężone (średnica ok. 5 m). Na cokole wznosił się ok. 7-metrowy trzon wieży o szer. ok. 4,50 m z czterema wyraźnymi kolumnami narożnymi (kolumny ¾) z bazaltu, wspierającymi okrągłą kamienną głowicę, na której cztery kamienne podpory unosiły potężną okrągłą misę paleniskową.

Na platformę widokową dostać się można było krętymi stalowymi schodami, wykonanymi przez firmę Wandel z Międzyrzecza. Palenisko zasilane było smołą.

Kopiec wokół wieży obłożono licznymi głazami narzutowymi, ufundowanymi z okazji uroczystej inauguracji wieży przez okoliczne gminy, miejscowe stowarzyszenia i osoby prywatne. Na większości głazów widniały inskrypcje fundatorów. Na głazie ufundowanym przez Związek Marchii Wschodniej przymocowano płaskorzeźbę Bismarcka.


Historia wieży

Uroczystość otwarcia wieży w dniu 10.05.1914 była świętem całego powiatu międzyrzeckiego. Uczestniczyło w niej tysiące mieszkańców Międzyrzecza i okolicznych miejscowości. Przemówienie inauguracyjne ze stopni Wieży Bismarcka wygłosił landrat dr Max Kley. Potem w Międzyrzeczu odbył się ogólnodostępny komers.

Wieżę Bismarcka zniszczono, chociaż zewnętrznie była w dobrym stanie, na przełomie lat 50-ych i 60-ych. Do lat 70-ych pozostała jedynie dolna część cokołu z łukami nad wejściem i kamiennymi schodami.

W roku 1962 postawiono tuż obok drewnianą wieżę przeciwpożarową. Zły stan techniczny wieży przyczynił się do jej zawalenia podczas silnej wichury w połowie lat 80-ych.

W dniach 27.06.2003 – 04.07.2003, z inicjatywy sołtysa wsi Nietoperek, pana Wacława Nycza, mieszkańcy wsi przewieźli 42 głazy narzutowe i fragmenty wieży do wsi i ułożyli je wzdłuż wiejskiej drogi nieopodal stawu.


Linki

Google Maps (lokalizacja)

Google Earth (lokalizacja)

Heimatkreis Meseritz

Galeria głazów narzutowych (2005)

Galeria  głazów narzutowych Marka Mosonia (2006)


Źródła

- Seele, Sieglinde: Lexikon der Bismarck-Denkmäler, wyd. Imhof, Petersberg, 2005, str. 270
- Seele, Sieglinde, Mannheim (archiwum Seele): BISMARCK-TURM von MESERITZ/Posen
- von Bismarck, Valentin: Bismarck-Feuersäulen u. Türme (niepublikowany manuskrypt); nr 191 "Bismarck-Feuersäule bei Meseritz ", 1900 - 1915, 1937 (Archiwum Burszostwa Alemannia, Bonn)
- Zeitschrift des Bismarck-Bundes; 3. rocznik, 1905 (nr 8, str. 10; nr 11, str. 11), 4. rocznik, 1906 (nr 4, str. 66), 5. rocznik, 1907 (nr 5, str. 71), 9. rocznik, 1911 (nr 11, str. 202), 11. rocznik, 1913 (nr 6/7, str. 66), 12. rocznik, 1914 (nr 6/7, str. 72)
- Bartelt, Eberhard: „Geschichte unserer Heimat“ w Heimatgruß nr 169 (czerwiec 2004), str. 22-24


Autorzy zdjęć (miejsce stania wieży oraz galeria zdjęć kamieni fundacyjnych)

- Marek Mosoń , Wrocław (październik 2002, czerwiec 2003, maj 2006, czerwiec 2011)
- Jörg Bielefeld , Remscheid (Juni 2011)


Tłumaczenie na język polski Marek Mosoń , Wrocław