Update: 20.11.2015

Wieża obok Buku Hartwicha
Wieża Bismarcka w Jasnej

Planowanie budowy

Dziedzic Albert Tornier ze Złotowa (Reichfelde) koło Starego Pola (Altfelde) zainicjował w roku 1903 budowę Kolumny Bismarcka.

08.02.1904 utworzono i zarejestrowano „Stowarzyszenie – Wieża Bismarcka - Buk Hartwicha” pod przewodnictwem nadzorcy wałów Fuka z Elbląga (wg innego źródła: Alberta Torniera). Celem było wybudowanie monumentalnej wieży w obrębie Jasnej.

Stowarzyszenie wybrało na miejsce budowy 68-metrowe wzgórze zwane obecnie Lisią Górą (niem. Waldberg - Leśna Góra), obok Buku Hartwicha.

Na przełomie lata i jesieni 1905 udało się już zebrać z darowizn 5.000 marek. Plac budowy wielkości 1 morga ziemi na Lisiej Górze był już w tym czasie zakupiony. Krótko potem znacznie zmalały datki na budowę, wiosną 1907 udało zebrać się jedynie 5.415 marek. Dlatego też projekt wieży postanowiono rozpropagować na większą skalę. W staraniach tych uczestniczyli przede wszystkim nadzorca wałów Funk z Elbląga, właściciel majątku ziemskiego von Flottwell z Dzierzgonia (Lautensee), landrat powiatu sztumskiego, dr Walter Gottfried von Auwers i landrat powiatu malborskiego, Gottfried Hagemann. Do wiosny 1908 uzbierano 8.200 marek, a do listopada 1910 łącznie 12.500 marek.

30.11.1910 stowarzyszenie zorganizowało wieczorek dla wsparcia budowy. Celem wyło teraz uroczyste otwarcie wieży w 100. urodziny Bismarcka w dniu 01.04.915.

Końcem 1911 fundusz budowy wynosił 13.500 marek, a na początku 1912 około 15.300 marek.

Podczas posiedzenia zarządu związku, na początku roku 1912, zwrócono uwagę na jeden z nadesłanych rysunków – projektów w stylu zakonnym. W tym samym roku przeprowadzono ścisły konkurs w celu wyboru projektu. Jury zdecydowało się na wybór projektu „Siegfried” architekta Ernsta Ranga z Rangsdorf koło Berlina.

Do roku 1913 stowarzyszenie zebrało 20.000 marek. W celu pokrycia całkowitych kosztów wynoszących 30.000 marek, subwencjonował powiat malborski budowę w wysokości 6.000 marek a powiat sztumski 4.000 marek.


Prace budowlane

Kamień węgielny pod budowę Wieży Bismarcka położono 03.08.1813.

Kierownicto na budową przejął Ernst Rang z miejscowości Rangsdorf pod Berlinem. Wykonawstwo powierzono mistrzowi ciesielskiemu i budowlanemu E. Goldmannowi ze Zwierzeńskiego Pola (Thiergartsfelde).

Do budowy użyto czerwonej cegły palonej.


Opis wieży

Wysoka na 29 m wieża widokowa z możliwością rozpalania ognia stała na prostokątnym cokole.

Budowla posiadała trzy wejścia od frontu. Dwa boczne wejścia prowadziły bezpośrednio do bielonego wapnem holu, do którego dostać się można było granitowymi schodami.

Na cztero-metrowym cokole wznosił się 15-metrowy trzon wieży z ozdobnym szczytem schodkowym.

Po schodkowaniu trzon wieży przechodził w 7-metrową, ośmiokątną nadbudówkę z platformą widokowa. Na środku platformy widokowej wznosiła się ośmiokątna nadbudówka. Żelazna misa ogniowa o średnicy 3 m wymurowana była kamieniem szamotowym.

Przez wejście wchodziło się do przestronnego pomieszczenia o wym. 10 m x 10 m, z którego można się było dostać na górną platformę widokową drewnianymi schodami z 13 spocznikami.

W łuku drzwi przymocowany był medalion Bismarcka, wykonany przez rzeźbiarza B. Klatta z Gdańska (ufundowany przez dr Schmidta z miejscowości Sztum) oraz inskrypcja

„NASZEMU BISMARCKOWI”


Historia wieży

Uroczyste otwarcie wieży odbyło się 01.04.1915. Budowla utrzymywana była przez powiat malborski i sztumski.

Do ok. 1929 roku zapalano na niej sobótki.

W 1929 wieża wymagała już renowacji, ponieważ do budowli dostawała się z każdej stront woda deszczowa i powypadały niektóre cegły.

Wieża została wysadzona w kwietniu 1951 (wg innego źródła w 1945 przez Armię Czerwoną).

W maju 1993 były jeszcze resztki fundamentu wieży [Seele]. Z byłego Buku Hartwicha, który oddalony był 90 m na południe od wieży, pozostały jedynie zwęglone resztki (przypuszczalnie po uderzeniu pioruna).

Pojedyncze elementy Wieży Bismarcka (oryginalne metalowe okno i oryginalna cegła), jak również model budowli znajdują się dzisiaj w Muzeum Regionalnym Stuhm w Bremervörde.


Linki (miejsce stania wieży)

Google Maps

Google Earth

Heimatmuseum Stuhm in Bremervörde


Źródła

- Seele, Sieglinde: Lexikon der Bismarck-Denkmäler, wyd. Imhof-Petersberg, 2005, str. 252/253
Seele, Sieglinde; Mannheim (archiwum Seele): BISMARCK-TURM von LICHTFELDE / Westpreußen
von Bismarck, Valentin: Bismarck-Feuersäulen u. Türme (niepublikowany manuskrypt); nr 197 "Bismarck-Feuersäule u. Aussichtsturm zu Lichtfelde, Kreis Stuhm (Westpreußen)", 1900 - 1915, 1937 (w archiwum Burschenschaft Alemannia, Bonn)
Zeitschrift des Bismarck-Bundes (czasopismo związkowe): 2. rocznik 1904 (nr 6, str. 3), 3. rocznik 1905 (nr 5, str. 7; nr 8, str. 10; nr 11, str. 11); 5. rocznik 1907 (nr 5, str. 71); 6. rocznik 1908 (nr 5, str. 80), 7. rocznik 1909 (nr 1, str. 16); 9. rocznik 1911 (nr 1, str. 11; nr 6, str. 119); 10. rocznik 1912 (nr 2-3, str. 34/35), 11. rocznik 1913 (nr 1, str. 12; nr 4,  str. 59; Nr. 11/12, str. 170)
Klosinksi, Johannes: "Der Bismarckturm und die Hartwichsbuche in Lichtfelde" w kalendarzu: Heimatkalender des Kreises Stuhm 1932, str. 61-63


Fotografie

- Jörg Bielefeld, Remscheid i Jürgen Hammer (motywy historyczne)
- nieznany fotograf (zdjęcie modelu Wieży Bismarcka – Regionalne Muzeum Sztumskie   
  w Bremervörde, marzec 2014)
- Ralph Männchen, Dresden (październik 2015)


Tłumaczenie na język polski – Marek Mosoń, Wrocław