Update: 12.05.2013

Wieża Bismarcka ufundowana przez Stary Związek Gimnastyczny
Wieża Bismarcka w Katowicach

Planowanie budowy

Przewodniczący „Starego Związku Gimnastycznego Katowice”, dr med. Stiller zainicjował budową tej Wieży Bismarcka w roku 1900. Ponieważ środki finansowe z darów na budowę wieży były bardzo skąpe, powołano komitet budowy pomnika pod przewodnictwem inspektora budowlanego Pilgera.

Komitet miał za zadanie zbierać środki pieniężne poprzez zbiórkę dobrowolnych datków, przeznaczonych na zakup placu pod budowę, projekt i budowę wieży.

Latem 1901 podczas zebrania rady miasta uchwalono, że Wieża Bismarcka stanie na Wzgórzu Beaty (334,50 m n.p.m.) w Parku Południowym. Hrabia Thiele-Winkler nieodpłatnie przekazał komitetowi miejsce pod budowę.

Budowlę zaprojektował nieodpłatnie dyrektor Zawodowej Szkoły Budowlanej G. Meyer z Katowic, który był zarazem członkiem komitetu.

Przedsięwzięcie warte 20.000 marek sfinansowano w 90% ze środków pochodzących z darowizn, przede wszystkim od „górnośląskich magnatów i przemysłowców”. Również miasto Katowice ufundowało składkę. Pozostałą część kwoty pokryły opłaty za wstęp.


Prace budowlane

Kamień węgielny położono 10.05.1903 (dzień zawarcia pokoju frankfurckiego).

Naczelnym wykonawcą budowlanym został budowniczy Fedor Rudziński z Katowic, kierownictwo budowy Dyrektor G. Meyer.

Do budowy użyto katowickiego piaskowca oraz cegieł.

Już w sierpniu 1903 prace mogły zostać zakończone.


Opis wieży

Wysoka na 19,36 m wieża widokowa z instalacją ogniową miała podstawę kwadratu o wymiarach 7,50 m x 7,50 m (wym. wew.: 3,50 m x 3,50 m).

Kształt katowickiej Wieży Bismarcka przypominał standardowy projekt „Zmierzch Bogów” Wilhelma Kreisa. W odróżnieniu od projektu Kreisa, kolumny trzonu wieży były kanciaste (zamiast okrągłych ¾-kolumn), podobnie jak w przypadku Wieży Bismarcka w Ansbach w Bawarii.

Na ok. 4 metrowym cokole wznosił się główny trzon wieży, zwężający się ku górze do wysokości gzymsu. W nadbudówce umieszczono misę ogniową. Do platformy widokowej z misą ogniową prowadziły kamienne schody.

Kwadratowa misa ogniowa o długości boku 1,2 m wykonana była z kutego żelaza i wmurowana w nadbudówkę wieży. Za pomocą małej pompy tłoczącej i systemu rur doprowadzono do niej surowy benzol z Fabryki Produktów Naftowych w Świętochłowicach. Dzięki temu można było uzyskać płomień o wysokości ponad 5 m.

Na trzonie wieży, od strony wejścia (wschodnia strona) umieszczono medalion Bismarcka, wykonany w brązie przez rzeźbiarza Danza. Nad medalionem widniała 2,5-metrowa płaskorzeźba orła Rzeszy w brązie z herbem Bismarcka, wykonana w odlewni brązu Gerdes w Katowicach.

Na platformę widokową można było wejść żelaznymi schodami.


Historia wieży

Uroczystego otwarcia wieży dokonano 30.08.1903. W uroczystości udział wzięli czołowi przedstawiciele władz różnego szczebla, członkowie Zrzeszenia Marchii Wschodniej oraz członkowie wielu narodowych stowarzyszeń. Mowę powitalną dla uczestników uroczystości wygłosił na placu Fryderyka pierwszy burmistrz Pohlmann. Następnie w kierunku wieży udał się uroczysty pochód.

Dyrektor Zawodowej Szkoły Budowlanej G. Meyer przekazał klucz do wieży na ręce przewodniczącego komitetu, który następnie przekazał go burmistrzowi Pohlmannowi, jako przedstawicielowi miasta Katowice. Potem odsłonięto medalion Bismarcka na wieży, poczym dyrektor Meyer wygłosił okolicznościowe przemówienie. Następnie przy wieży odbył się festyn a zapadnięciu zmroku na wieży rozpalono ogień. Momentem kulminacyjnym uroczystości był komers, który rozpoczął się o godz. 21:00.

Po uroczystym odsłonięciu wieży miasto Katowice stało się oficjalnym właścicielem parceli wraz z wieżą i zobowiązało się przejąć pieczę nad budowlą i zatroszczyć się o rozpalanie ognia w patriotyczne rocznice.

Po I. wojnie światowej radny miejski Anton Zimmermann zdemontował okrągły medalion Bismarcka i wziął go na przechowanie.

20.09.1925 Polacy przemianowali wieżę na Wieżę Kościuszki.

Na wieży umieszczono medalion z portretem Kościuszki i tablicę wykonaną wg projektu Wincentego Chorembalskiego, z napisem:

„TADEUSZOWI KOŚCIUSZCE /
MIESZKAŃCY MIASTA I POWIATU /
KATOWICE /
1925”.

Wieża została zburzona z inicjatywy wojewody Michała Grażyńskiego, podobnie jak pozostałe dwie górnośląskie Wieże Bismarcka w Raciborzu i Mysłowicach. Prace rozbiórkowe wieży w Katowicach rozpoczęły się 22.08.1933.

Na małym wzgórzu, gdzie stała wieża, urządzono tor saneczkowy. W maju 1992 po wieży nie pozostał żaden ślad [Stele].


Linki (miejsce stania wieży)

Google Maps

Google Earth


Źródła

- Seele, Sieglinde: Lexikon der Bismarck-Denkmäler, wyd. Imhof-Petersberg, 2005, str. 221
Seele, Sieglinde; Mannheim (archiwum Seele): BISMARCK-TURM von KATTOWITZ / Schlesien
von Bismarck, Valentin: Bismarck-Feuersäulen u. Türme (niepublikowany manuskrypt); nr 93 "Bismarck-Feuersäule zu Kattowitz – Ober Schlesien", 1900 - 1915, 1937 (w archiwum Burschenschaft Alemannia, Bonn)
Zeitschrift des Bismarck-Bundes (czasopismo związkowe): 1. rocznik 1903 (nr 3, str. 5; nr 4, str. 4; nr 5, str. 9); 5. rocznik 1907 (dodatek: „Die Bismarck-Feuersäule“); 7. rocznik 1909 (nr 11/12, str. 184-187)


Zdjęcia

- Jörg Bielefeld, Remscheid (zdjęcia historyczne)


Tłumaczenie na język polski – Marek Mosoń, Wrocław