Update: 07.11.2012

Wieża Bismarcka ze schroniskiem
Wieża Bismarcka we Wieleniu

Planowanie budowy

Dr Feliks Beheim z miejscowości Schwarzbach, członek Terenowego Związku Upiększania, był pomysłodawcą budowy tej wieży. Nauczyciel szkoły podstawowej Voiges, przewodniczący zarządu związku, poparł ten pomysł podczas posiedzenia Zarządu Związku Upiększania we Wieleniu w dniu 14.03.1902.

Na miejsce budowy wybrano tereny rekreacyjne na Wzgórzu 3. Maja (wówczas „Knospes Höh”, nazwane w 1887r. imieniem Carla Knospe, właściciela browaru). Dzięki finansowemu wsparciu władz miasta i powiatu, oraz dzięki darowiznom miejscowej i okolicznej ludności, wybudować można było wieżę ze schroniskiem z cegły.

Na architekta wybrano budowniczego H. Frosta. Całkowite koszty budowy wieży wraz ze schroniskiem wynosiły 5.000 – 6.000 marek, które dzięki wsparciu władz i pomocy materialnej mogły zostać zredukowane do 2.500 marek.


Prace budowlane

Do budowy użyto kamieni polnych (fundament) i palonej czerwonej cegły (wieża wraz ze schroniskiem).

Kamień węgielny położono 01.04.1902.

Inwestorem był nauczyciel Bloch, który był jednocześnie członkiem Zarządu Związku Upiększania.

Na północnej stronie trzonu wieży przymocowano płaskorzeźbę Bismarcka, o średnicy ok. 1 m, wykonaną z brązu w odlewni Gladenbecka w Berlinie.


Opis wieży

Trzynastometrowej, okrągłej wieży widokowej z możliwością wzniecania ognia, dobudowano od strony południowo-wschodniej schronisko.

W obrębie schroniska znajdowały się dwa wejścia do wieży, jedno od strony północnej, drugie od strony zachodniej.

Wieża dzieli się na cokół i okrągły, trzon wieży o stałej szerokości. Ten zaś podzielony został dwoma otaczającymi wąskimi gzymsami na trzy mniej więcej równe elementy.

Wysokość cokołu wieży po stronie północnej wynosi 1,50 m, po stronie południowej 0,40 m. Dolny element trzonu wieży posiada wysokość 3,80 m.

Zewnętrzna średnica wieży wynosi 3,70 m, wewnętrzna średnica 2,20 m. Szerokość drzwi wejściowych po stronie północnej wynosi 0,77 m.

Na platformę widokową zwieńczoną blankiem prowadziły kręte, żelazne schody. Połowa z 12 podłużnych okien otaczających głowicę wieży w rzeczywistości to blendy, które z zewnątrz widoczne są jako nisze. Od strony północnej (strona z płaskorzeźbą) znajdują się dwa prawdziwe otwory okienne, naprzeciwko (od strony południowej) dwie blendy. Pozostałe „okna” na przemian są zamknięte albo otwarte.

Na głowicy wieży wmurowana była na stałe okrągła, żeliwna misa ogniowa (średnica 1,20 m). Koszt zakupu misy ogniowej wyniósł 30 marek.


Historia wieży

Pierwszego rozpalenia ognia dokonano podczas uroczystego otwarcia wieży w dniu 21.06.1902. Do tego celu użyto szczap drewna, smoły i nafty.

Wieża ze schroniskiem była przez wiele lat ulubionym celem wycieczek.

W 1992r. wieża była w stanie ruiny. Misy ogniowej, płaskorzeźby i schroniska nie było.

Ze schroniska pozostała tylko płyta fundamentowa, oraz resztki południowej strony (wysokie na ok. 3m).

Schodów wewnętrznych brak. Strona północno-zachodnia poniżej okna jest mocno uszkodzona, w murze istnieje kilkumetrowy wyłom. Po stronie południowej brak części głowicy wieży.


Linki

Google Maps

Google Earth


Źródła

Seele, Sieglinde: Lexikon der Bismarck-Denkmäler, Imhof-Verlag Petersberg, 2005, str. 142
Seele, Sieglinde, Mannheim (archiwum Seele): BISMARCK-TURM von FILEHNE/Posen
von Bismarck, Valentin: Bismarck-Feuersäulen u. Türme (nieopublikowany manuskrypt); nr 63 "Bismarck-Feuersäule zu Filehne", 1900-1915, 1937 (archiwum Burszostwa Alemannia, Bonn)
Ehrhardt, Max: Bismarck im Denkmal des In- und Auslandes, Thüringische Verlags-Anstalt Eisenach-Leipzig, 1903, "Der Bismarck-Turm zu Filehne", nr 26


Autorzy zdjęć

- Marek Mosoń , Wrocław (czerwiec 2011)
- Jörg Bielefeld , Remscheid (czerwiec 2011)


Tłumaczenie na język polski Marek Mosoń , Wrocław