Update: 18.08.2016

Przybudówka z tarasem widokowym
Wieża Bismarcka w Srokowie

Za wzór do budowy tej okrągłej wieży widokowej z dobudówką zdobioną krenelażem posłużyła Wieża Bismarcka w Rudolstadt/Thüringen


Planowanie budowy

Budowę tej wieży Bismarcka zainicjowało pięciu wielbicieli Bismarcka, którzy w marcu 1899 utworzyli Komitet Budowy Wieży Bismarcka pod przewodnictwem burmistrza Srokowa Nickiena. Członkami komitetu byli też urzędnik przyboczny Emil Bartel, lekarz dr Gervais, właściciel poczty Doerk oraz właściciel farbiarni Salomon.

Po utworzeniu komitetu wezwano do zbierania datków. Dzięki wystawom i festynom na budowę zebrano w krótkim czasie 2.000 marek, powiat przyznał 500 marek. Naczelny prezydent zezwolił na zorganizowanie loterii.

Na miejsce budowy wieży wybrano wzniesienie (157 m n.p.m.) o nazwie Fürstenauer Berg (obecnie „Diabla Góra”, w j. niem. „Teufelsberg”).

Kupiec Maeckelburg nabył 10 morgów ziemi z przeznaczeniem pod budowę wieży za sumę 2.400 marek. Miasto Srokowo przekazało nieodpłatnie na ten cel dalsze 1,5 morga.

Pierwotny projekt pochodził od architekta budowlanego Bergmanna z Gussewa (obecnie Obwód Kaliningradzki, Federacja Rosyjska), który został następnie zastąpiony projektem kierownika budowy Beckera z Kętrzyna.

Kamień węgielny położono 19.10.1901.

Całkowity koszt budowy wieży wyniósł 12.000 – 13.000 marek, włącznie z ufundowanymi materiałami i kosztami nabycia gruntów.


Prace budowlane

Prace budowlane wykonała firma „Modricker” z Kętrzyna.

Do budowy użyto surowych kamieni polnych o wartości 3.000 marek oraz 22.000 cegieł o wartości 660 marek, dostarczonych nieodpłatnie przez miasto i wielbicieli Bismarcka.

Podczas budowy, wiosną 1902, parcela została zalesiona.


Opis wieży (z okresu inauguracji)

Okrągła, 12–metrowa wieża widokowa z możliwością rozpalenia ognia posiada po stronie wschodniej zwieńczoną krenelażem przybudówkę o rzucie prostokąta o wysokości 5m.

Dwustopniowe schody po stronie zachodniej prowadzą do wejścia głównego, przypominającego portal zakończony ostrołukiem o wymiarach 2,70 m x 1,20 m.

Nad wejściem znajduje się polerowany granit ze złotą inskrypcją „Naszemu Bismarckowi” (koszt: 85 marek), a nad nią, na trzonie kolumny, przymocowano medalion Bismarcka z brązu (koszt: 405 marek).

Prawoskrętne schody z żelaza prowadzą na platformę widokową. Do przybudówki dotrzeć można od strony wejścia do wieży przyziemnym łukowatym przejściem.

Przybudówka o przekroju czworoboku o wymiarach 4,50 m x 3,00 m z dwoma oknami po stronie północnej i południowej o kształcie ostrołuku (1,00 m x 0,80 m) ma wysokość 5 m i służy za taras widokowy z balustradą. Po stronie wschodniej znajdują się dwa łukowate okna (0,40 m x 0,30 m). Przesklepione wnętrze pomyślane zostało jako pokój Bismarcka.

Wejście na platformę widokową przybudówki odbywa się poprzez łukowate przejście. W przejściu na szczycie ostrołuku wpasowano kamień z datą 1902.

Na głowicy wieży wmurowany został kocioł ogniowy z blachy stalowej (koszt 50 marek), służący do rozpalania ognia. Jako paliwa używa się torfu nasączonego naftą, układanego warstwowo w kształcie piramidy. Płomienie ognia przez ok. 2 godz. osiągają wysokość 3-5 m.


Historia wieży

Uroczyste otwarcie wieży odbyło się 13.07.1902. Krótko po tym komitet wieży zlecił ogrodnikowi Salewskiemu zaprojektować (rysunek) teren wokół placu z uwzględnieniem krzewów ozdobnych i drzew.

Wiosną 1904 wykonano zaprojektowane wcześniej drogi i trawniki oraz posadzono rośliny.

Komitet Bismarcka nabył od kupca Maeckelburga w roku 1905 dalsze 9 morgów ziemi.

Ponieważ frekwencja odwiedzających wieżę była coraz większa, planowano w niej urządzić restaurację. Z komitetu utworzono na czas bliżej nieokreślony stowarzyszenie Bismarcka pod przewodnictwem dr Gervaisa.

W roku 1907 panowie C. Bartel i Andörsch ufundowali dla pokoju Bismarcka dębowy stół i sześć krzeseł.

01.04.1912 oraz 01.12.1914 na wieży rozpalono ogień (inne terminy prawdopodobne, ale nieznane). Przy wieży zebrali się członkowie stowarzyszenia Bismarcka.

W latach 1913 i 1914 rośliny, pomimo surowego klimatu i wandalizmu, były już tak wysokie, że dawały cień.

Końcem sierpnia / początkiem września 1914 Diabla Góra wraz z okolicznymi wzgórzami została zajęta przez Rosjan. Wokoło wykopano okopy. Wieża Bismarcka służyła Rosjanom za punkt obserwacyjny. Już 08.09.1914. Rosjanie zostali przepędzeni przez 37. dywizję piechoty. Niemieckie granaty trafiały przy tym w zagajnik i zieleniec. Wieża jednak nie została trafiona. Odłamek granatu uszkodził jedynie drzwi.

W czasie I. wojny światowej wydzierżawiono 7 morgów ziemi. W czasie hiperinflacji, w latach 1922/1923, stowarzyszenie Bismarcka pozostawało bez długów. Wiosną 1923 obsadzono 7 morgów ziemi.

W czerwcu 1924, podczas nadzwyczajnego zgromadzenia, stowarzyszenie postanowiło postawić na zieleńcu w pobliżu wieży kamień pamiątkowy ku czci poległych podczas I. wojny światowej z parafii w Srokowie. Z pomocą fundacji miasta i okolicznych wsi, oraz podarowanemu głazowi narzutowemu (waga: 10 ton) przez przedsiębiorcę budowlanego Kleina, w sierpniu 1924 postawiono kamień pamiątkowy 80 m na wschód od Wieży Bismarcka. Uroczystość poświęcenia odbyła się 07.09.1924. Fabrykant Schönauer z Kętrzyna podarował żeliwną tablicę pamiątkową z inskrypcją.

W czasie II. wojny światowej Srokowo (niem. Drengfurt) zostało zniszczone w 60%. W roku 1950 Drengfurt (nazywane przez Polaków Dryfort) zostało przemianowane na Srokowo.

W maju 1993 Wieża Bismarcka była ruiną. Brakowało zadaszenia, platformy oraz krenelażu. Z przybudówki zachowały się jedynie fragmenty. Zarówno napis jak i medalion zostały usunięte przed rokiem 1993. Kamień pamiątkowy ku czci bohaterów zachował się. Brakowało jednak orła stojącego na kamieniu oraz żeliwnej tablicy pamiątkowej.

06.09.2004 wieżę wpisano w rejestr zabytków z inicjatywy konserwatora zabytków Piotra Milewskiego ze Srokowa. W roku 2004 planowano utworzyć stowarzyszenie, którego celem miało być zebranie środków finansowych na odrestaurowanie wieży.

Ruiny wieży Bismarcka zachowały się do dzisiaj (stan: październik 2015).


Linki

Google Maps

Google Earth


Źródła

- Seele, Sieglinde: Lexikon der Bismarck-Denkmäler, wyd. Imhof Petersberg, 2005, str. 107
- Seele, Sieglinde, Mannheim (archiwum prywatne Seele): BISMARCK-TURM von DRENGFURT/Ostpreußen
- von Bismarck, Valentin: Bismarck-Feuersäulen u. Türme (niepublikowany manuskrypt); nr 65 "Bismarck-Feuersäule zu Drengfurt-Ostpr.", 1900 - 1915, 1937 (Archiwum Burszostwa Alemania, Bonn)
- Czasopisma Związku Bismarcka: 2. rocznik, 1904 (nr 9, str. 3), 3. rocznik, 1905 (nr 8, str. 11), 4. rocznik, 1906 (nr 7/8, str. 114), 5. rocznik, 1907 (nr 5, str. 71; dodatek „Die Bismarck-Feuersäule“),10. rocznik, 1912 (nr 4/5,str. 61), 12. rocznik, 1914 (nr 4/5, str. 50)
- Ehrhardt, Max: Bismarck im Denkmal des In- und Auslandes, Thüringische Verlags-Anstalt Eisenach-Leipzig, 1903: cz. 2, nr 19 „Die Bismarck-Säule zu Drengfurt (Ostpr.)“


Zdjęcia

- Piotr Milewski, Srokowo (listopad 2003)
- Ralph Männchen, Drezno (październik 2004 i październik 2015)
- Agata Salek, Świdwin (czerwiec 2011)
- Sebastian Sosnowski, Wrocław / Sobótka (listopad 2011)


Tłamaczenie na język polski – Marek Mosoń z Wrocławia